Hangende tuinen 10 jaar oud

De Britse architect Neave Brown is de ontwerper van Medina, het grote terrasvormige gebouw met hangende tuinen in de binnenstad van Eindhoven. Het bestaat nu 10 jaar. De naam van het complex heeft niets te maken met de vorm. Alhoewel de hangende tuinen uit de Arabische wereld komen, resteert de naam van een eerder ontwerp voor deze plek. Een interview met de directeur van Soontiëns Hoveniers uit Eindhoven, Martijn van de Loo, verantwoordelijk voor ontwerp, aanleg en onderhoud. Dit bedrijf heeft voor de gemeente Eindhoven een aantal opvallende experimentele groenprojecten gerealiseerd, waaronder de begroeide bushalte bij de Lichttoren.

 

Vooraf.

Binnen het masterplan van Jo Coenen voor dit deel van de Eindhovense binnenstad was Neave Brown gevraagd een terrasvormig gebouw te ontwerpen. Coenen zelf had voor deze locatie al in een eerder stadium een kasbah-achtig geheel ontworpen, een concept dat ook al eens door hem als vervangende nieuwbouw was voorgesteld voor het helaas gesloopte Wijdeveldgebouw bij het Muiderpoortstation in Amsterdam. Het ontwerp van Neave Brown bevat aan de straatzijde (de drukke Vestdijk) commerciële ruimten in twee bouwlagen, daarboven vijf woonlagen en aan de zonzijde aflopend de terraswoningen in 3 bouwlagen. Behalve het terrasgebouw kent het plan ook laagbouw aan de voet van het complex, gelegen aan de autovrije straat ’t College. In totaal gaat het om 73 woningen. Bij de presentatie van het plan was nog niet helder hoe groot de  potentie van het groen was. De randvoorwaarden voor een kwalitatief goed groenplan waren aanwezig: grote bakken aan de randen van de woningterrassen zodat in volle grond kon worden geplant.

Martijn, is het architectonisch en bouwkundig ontwerp een goede basis voor de beplanting?

"Zeker in verhouding met de in Engeland gerealiseerde terrasvormige gebouwen van Neave Brown is het Medinacomplex een ontwerp waar goed nagedacht is over de wijze waarop het gewenste thema ‘Hangende tuin’ kon worden waargemaakt. De geïntegreerde plantenbakken hebben een ruim volume zodat de bewatering probleemloos kan verlopen. De  loofdragers (pergola's) functioneren prima, hoewel ze steviger hadden gekund. In ons groenconcept onderscheiden we 3 groenschillen:het openbare groen aan de randen van het gebouw, het gezamenlijke groen lángs de individuele terrassen en het privé groen óp de terrassen. Het groen in schil 1 en 2 is door ons aangelegd en wordt ook door ons onderhouden. Hier hebben we de beplating ingezet als tegenhanger van de stenige straat en om de gevraagde mediterrane sfeer te creëren. Een aantal bewoners heeft het onderhoud van het privé groen ook aan ons uitbesteed. In het algemeen gaan de bewoners zorgvuldig om met de beplanting. De waardering voor het groen is dan ook erg groot. We hebben het plan met alle bewoners uitgebreid doorgesproken zodat iedereen ook op de hoogte is van het waarom van de gemaakte keuzes. Een en ander is vastgelegd in een reglement, waar ook nieuwe kopers aan moeten voldoen. Zo zijn bijv. bamboes niet toegestaan omdat het risico van woekerende wortels te groot is. De  watertoevoer bij het openbare groen wordt verzorgd door in het gebouwgeïntegreerde waterleidingen en geregeld door een vlottersysteem; voor het overige groen is voorzien in waterreservoirs."

Hoe was het overleg tussen architect en hovenier?

"Dat is er niet geweest. In het bouwplan was te weinig geld gereserveerd voor een echt goed groenplan. Het toen ingehuurde bedrijf heeft zeker geen slecht werk geleverd ,maar het resultaat was te pover voor de kopers. Die hebben ons toen een jaar na oplevering op hun kosten een nieuw plan laten maken en uitvoeren.

Kun je wat meer vertellen over de plantenkeuze?

De insteek was het creeeren van een mediterrane sfeer. Om eenheid te krijgen hebben we de soorten op verschillende plaatsen herhaald. Daarnaast is er vooral aandacht geweest voor het zomer- en winterbeeld en voor groenstructuren die vogels, insecten en vlinders optimale kansen bieden. Voor de vogels zijn veilige plekken, zoals dikke hagen, en wintergroen van belang. Voor vlinders moeten er planten zijn voor de voedselvoorziening (nectar), maar bijvoorbeeld ook waardplanten als voedselvoorziening voor rupsen van eten en gelegenheid om te verpoppen. Fijnstof was toen nog niet zo'n groot item maar dat zou nu niet tot radicaal andere keuzes hebben geleid."

Is er een relatie met de gerevitaliseerde Dommel die het gebouw passeert?

"Zeker niet in het ontwerp van dit gebouw. Het fungeert echter als een stepping stone; vlinders en andere insecten kunnen via de Medina jumpen van de ene biotoop naar de volgende. Het zou mooi zijn als er nog meer groene corridors zouden komen in de binnenstad, niet alleen voor de dieren, maar ook voor de mensen. Buiten de binnenstad is dat in Eindhoven prima in orde, maar de binnenstad is veel te versteend. Zo hopen we al jaren dat we op de plek van de helaas gesloopte Fens-complex aan de Wal een groene pockettuin kunnen maken. De hoge opbrengsten van het parkeerterrein dat er nu al vele jaren ligt, maken het echter uiterst moeizaam. "  (Deze sloop en ook die van het prachtige neogotische stadhuis was in de zestiger jaren de eerste stap naar het slopen van de hele oude binnenstad om het zgn. Cityplan te kunnen uitvoeren. Dat is niet doorgegaan, de tegenover gelegen Hooghuis kantoortoren is het enige resultaat. Red.).

Speelt het groen ook een rol in de akoestiek, zo vlak bij het in de weekenden zeer drukke en rumoerige uitgangsgebied Stratums End?

"Dat is nooit gemeten, het zal wel iets helpen. De mensen die er voor kiezen om midden in de stad te gaan wonen weten natuurlijk dat het geen stilte-oase zal zijn. Het groen zorgt er in ieder geval voor dat het gebouw koel blijft. Zo’n stenige massa werkt anders al snel als een zogenaamd ‘ heating island’. Ook werkt het groen gedeeltelijk als een geluidsbarrière tussen de afzonderlijke woningen."

Jullie doen ook het onderhoud, zijn de planten makkelijk te bereiken?

"Het plantenonderhoud is niet meegenomen in het gebouwontwerp, We hebben dan ook veel veiligheidsvoorzieningen moeten aanbrengen om op een verantwoorde manier bij de planten te kunnen komen en het vele groenafval te kunnen verwijderen. Ik zou ook niet weten hoe je bij dit gebouw tijdens het ontwerp meer rekening had kunnen houden met het onderhoud, het zou een ander gebouw geworden zijn. Ik bepleit een veel meer integrale manier van ontwerpen als je een groen gebouw wil maken, de hovenier moet er vanaf het begin bij zijn en bij voorkeur plaatsnemen in het bouwteam. De bewoners accepteren het nu dat we twee keer per jaar van terras naar terras door de plantenbakken lopen. Gelukkig maar, anders was het niet te doen. De folie waarmee de bouwkundige plantenbakken zijn bekleed om waterdichtheid te bereiken is nog steeds in prima staat. Dat in tegenstelling tot vele andere bouwkundige onderdelen van het gebouw, waar nog steeds lekkages voorkomen! Toen er wél een keer een plantenbak lek was, bleek dat te zijn omdat een makelaar zijn  bord met te veel enthousiasme in de bak geprikt had, met alle schade van dien."

Is het project een voorbeeld geworden voor andere opdrachtgevers?

"We worden vaak gevraagd om informatie, maar we hebben nooit een vergelijkbare opdracht gekregen en ik ken ook geen vergelijkbare projecten in Nederland. Best wel jammer eigenlijk want we hebben veel tijd gestoken in het ontwerp en hebben na 10 jaar onderhoud hier de nodige ervaring en de know-how."

Wat moet er gebeuren om meer groene gebouwen in de stad te krijgen, in tijden van crisis?

"Mensen moeten het belangrijk vinden en niet alleen denken aan de dure systemen voor verticale tuinen. Die hebben we zelf ook ontwikkeld, maar er zijn daarnaast zoveel meer manieren om de stedelijke omgeving te vergroenen, zonder hoge aanleg- en onderhoudskosten. Er zijn helaas nog te weinig architecten en opdrachtgevers die dit belangrijk vinden en groen een integraal onderdeel van het ontwerp maken. Het Medinacomplex is zó overtuigend dat het je vanzelf enthousiast maakt als je het eenmaal gezien hebt. De bewoners zijn er in ieder geval erg trots op, hebben zelfs een publicatie laten verschijnen met de geschiedenis van het project!"