Architectuurprijs voor een park

 

De jury van de Eindhovense architectuurprijs (Dirk Roosenburgprijs) 2011 en de publieksjury hebben beide de eerste prijs toegekend aan Park Meerland, een ontwerp van Atelier Dutch waarin bruggen van DaF architecten en een pompgemaal, waterval en vleermuisgrot van van helmond Zuidam architecten.

Het Park Meerland is de centrale open ruimte binnen de VINEX-locatie Meerhoven aan de westkant van Eindhoven. In het oorspronkelijke Masterplan voor Meerhoven was een centrale waterplas gepland. De gemeente Eindhoven heeft eind jaren ’90 besloten om deze niet aan te leggen vanwege risico’s voor de luchtvaart op het nabijgelegen vliegveld (watervogels). Op dat moment is reeds besloten een landschapspark aan te leggen met een hoog inrichtingsniveau. Hiermee was het besluit gevallen voor een langere realisatieperiode en een duurdere investering. Het uitvoeringsplan voor het park is over meerdere jaren verspreid. Het grondwerk, de aanleg van watergangen en de aanplant van bomen en overige beplanting kan niet door het hele jaar heen plaatsvinden. Het realiseren van een park kost dus meerdere jaren, voordat de beplanting volwassen is en alle landschappelijke en ecologische waarden af gerealiseerd zijn.

De gemeente Eindhoven heeft gedurende een totale plan- en uitvoeringsperiode van 11 jaar gezorgd voor een hoge conituiteit in het opdrachtgeverschap, en het vasthouden aan de oorspronkelijk gereserveerde budgetten. Zelfs in de crisisperiode die zich inzette vanaf 2008 heeft de gemeente Eindhoven er constant voor gepleit om aan de oorspronkelijke ambities vast te houden.

Atelier Dutch heeft niet alleen het Masterplan voor Meerhoven opgesteld, maar heeft ook het totaalontwerp en de uitwerking van park Meerland gemaakt. Het park is tot stand gekomen in samenspraak met de ontwerpers en beheerders van de gemeente Eindhoven, de aannemers die verantwoordelijk waren voor de aanleg van het park, het waterschap en de bewoners. Er is derhalve geen sprake van een ‘eenduidig’ opdrachtgeverschap. Het plan is tot stand gekomen dankzij collectieve intelligentie.

Meerland is een park van meer dan 60 hectare en in schaal vergelijkbaar met bekende 19e eeuwse parken als het Vondelpak in Amsterdam en Sonsbeek in Arnhem. Het karakter van Meerland wordt gevormd door enerzijds het introduceren van een Kempisch landschap met bossen, velden, waterplassen/vennen en waterlopen/beken met een natuurlijk en informeel karakter. Anderzijds wordt het karakter gevormd door de nabijheid en invloed van de omliggende woongebieden, de strakke stedenbouwkundige opzet, waardoor park en stad in een spannende tegenstelling tot elkaar komen te staan. Het park is de functionele invulling van de recreatieve behoeften van de omwonenden en daarmee is er een duidelijk culturele component in het karakter van het park.

De bewoners van Meerhoven hebben zelfs een indirecte opdrachtgeversrol gekregen. Door participatie en actieve betrokkenheid hebben ideeën en wensen van de omwonenden de vormgeving van het park mede bepaald. De kracht van het sterke landschappelijke raamwerk is daarmee aangetoond, en in de tijd is gebleken dat nieuwe ideeën en inzichten opgenomen konden worden in het plan, zonder dat de conceptuele kracht van Meerland verloren ging.

De vormgeving van het park steunt op de twee pijlers natuur en cultuur. De inrichting is geïnspireerd op de landschapsparken uit de Engelse traditie. Het park heeft een ontspannen en romantisch karakter. In het ontwerp is in het van oorsprong vlakke terrein reliëf aangebracht, door het opwerpen van heuvels en het uitgraven van waterlopen. Hierdoor ontstaan deelgebieden van verschillende aard. Door deze kunstmatige hoogteverschillen en terreinsoorten krijgen tal van planten en dieren een kans. Hun biotoop komt kunstmatig tot stand maar krijgt een natuurlijke uitstraling. Op belangrijke plekken zijn zelfs bijzondere elementen toegevoegd, zoals een speciale oeverzwaluwenwanden.

De belangrijkste elementen die het karakter van het park bepalen zijn de drie ellipsvormige weiden, die de open ruimte in het hart van het park vormen. Om deze weiden heen staat het ‘Meerland-hek’, een wit houten en stalen hek die sterk het karakter bepaalt van dit deel van het park. De weiden hebben ieder een verschillende karakter en in één van de weiden lopen lakenvelder koeien.

Ook het watersysteem, bestaande uit waterlopen, beken, vennen en plassen bepaalt sterk het karakter van de wijk. Deze vormt het hart van de waterbeheersing van geheel Meerhoven. Voor dit watersysteem zijn waterkundige kunstwerken ontworpen door Atelier Dutch, en alle bruggen en steigers zijn ontworpen door dAf-architecten uit Rotterdam. De steiger en de bruggen zijn genomineerd voor de Dirk Rozenburgprijs. De waterval en het vijzelgemaal zijn als blikvanger op bijzondere wijze uitgewerkt door Van Helmond | Zuidam architecten.

Verder zijn er 8 hectare sportvelden in de vorm van voetbal- en tennisvelden en bijbehorende voorzieningen in het zuidelijk deel van het park. Ook is er een fijnmazig netwerk met paden, hondenuitrenveldjes, een skatevoorziening, voetbalveldjes en diverse speelplekken.

De laatste fase van het park moet nog worden aangelegd. Het onderhoud van dit deel zal deels ter hand genomen worden door mensen met een verstandelijke beperking. Hier komen een arboretum, een kinderboerderij met speelbos, en een natuurwerkplaats met kleine horeca en kinderopvang. Stichting Vredescentrum Eindhoven verzorgt een ‘vredesinitiatief’: een vredespad met ‘vredesboodschappers’ en o.a. een Hiroshimaboom. Deze fase zal het rust- en vertrekpunt van het park worden.

Over de Dirk Roosenburgprijs en uittreksels uit de jury-rapport click hier